Μύθοι και αστερισμοί

andromeda_wideΜε μια ματιά στον ουρανό, νομίζει κανείς πως τα αστέρια είναι άπειρα και τυχαία σκορπισμένα. Οι αρχαίοι Έλληνες, κοιτώντας τον ουρανό είδαν σχήματα, μυθικά ζώα και μορφές, που πίσω τους κρύβουν ενδιαφέρουσες ιστορίες. Οι μύθοι φυσικά είναι πολλοί, ανάλογα και με την περιοχή. Οι επόμενοι μύθοι είναι κυρίως της Ελληνικής Μυθολογίας. Ο πρώτος κατάλογος με ονόματα αστερισμών που σώθηκε είναι του Κλαύδου Πτολεμαίου. Ο κατάλογος αυτός αποτελείται από 48 αστερισμούς, οι οποίοι υπάρχουν ακόμα και σήμερα. Στο σύνολό τους οι επίσημοι αστερισμοί είναι 88, τους οποίους θέσπισε η Διεθνής Αστρονομική Ένωση.

Οι παρακάτω αστερισμοί εμφανίζονται στον ουρανό της Άνοιξης και με λίγη φαντασία και εξάσκηση μπορεί εύκολα να τους αναγνωρίσει οποιοσδήποτε…

 

Μεγάλη Άρκτος (Ursa Major), Μικρή Άρκτος (Ursa Minor)

Στην Ελληνική Μυθολογία η Καλλιστώ ήταν η κόρη του βασιλιά της Αρκαδίας Λυκάονα. Το όνομά της προήλθε από την ελληνική λέξη κάλλος, που σημαίνει ομορφιά (καλλίστη =η ομορφότερη). Η Καλλιστώ dfasfafaκαυχιόταν συχνά για την ομορφιά της κι έτσι δημιούργησε τον εγωισμό και τη ζήλια της Ήρας. Λέγεται μάλιστα ότι συνδέθηκε με τον Δία και γέννησε τον μεγάλο ήρωα της Αρκαδίας, τον Αρκάδα.  Έτσι, η Ήρα μεταμόρφωσε την Καλλίστη σε αρκούδα (άρκτο) από ζήλια. Όταν χρόνια μετά ο Αρκάδας βγήκε στο δάσος για κυνήγι, τον συνάντησε η αρκούδα μητέρα του, η Καλλίστη. Αυτή προσπάθησε να τον αγκαλιάσει αλλά ο Αρκάδας, μη γνωρίζοντας ότι η αρκούδα ήταν η μητέρα του μεταμορφωμένη, φοβήθηκε και της επιτέθηκε. Ο Δίας για να αποτρέψει τον Αρκάδα από το να γίνει μητροκτόνος επενέβηκε και τους μετέτρεψε και τους δύο (Καλλίστη και Αρκάδα) σε αστερισμούς. Η  Ήρα θύμωσε από την ενέργεια αυτή του Δία και τους καταράστηκε να μην ξεκουραστούν ποτέ δύοντας στον Ωκεανό. Έτσι από τότε η Μεγάλη και η Μικρή Άρκτος δεν δύουν ποτέ..

 

Βοώτης (Bootes)

Ο Βοώτης ή Αρκτοφύλακας ακολουθεί τη Μεγάλη Άρκτο στην καθημερινή τροχιά της γύρω από τον πολικό Αστέρα.  Η ονομασία Βοώτης εμφανίζεται στην Οδύσσεια, και επομένως βρίσκεται σε χρήση για σχεδόν 3.000 χρόνια. Η ετυμολογία της προέρχεται κατά μία εκδοχή από το βους (βόδι) και το ωθείν (την καθοδήγηση, το σπρώξιμο), δηλαδή τον έβλεπαν ως τον οδηγό της ομηρικής Άμαξας (Μεγάλη Άρκτος). Αλλά στους νεότερους χρόνους τον φαντάσθηκαν ως τον κυνηγό που οδηγεί τους Θηρευτικούς Κύνες κυνηγώντας την Άρκτο γύρω από το βόρειο ουράνιο πόλο.

draco_hev2

Δράκων (Dracon)

Ο Δράκοντας παριστανόταν κουλουριασμένος στο κέντρο της ασπίδας του Ηρακλή και κατά τη μυθολογία ήταν το μεγάλο φίδι που άρπαξε η Αθηνά από τους Γίγαντες, κατά τη Γιγαντομαχία και το εκσφενδόνισε στον ουρανό, για να μην μπορεί να βλάψει πια τους Ολύμπιους θεούς. Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία όμως, ο Δράκοντας ήταν ο δράκος που φυλούσε μια πηγή γειτονικά της Θήβας. ‘Ηταν γιος του Άρη και της Νύμφης Τέλφουσας κι έτσι ο Κάδμος υποχρεώθηκε να υπηρετήσει ως δούλος τον Άρη για ένα χρόνο. Με εντολή του θεού Άρη, ο Κάδμος έσπειρε τα μισά δόντια του δράκου σε οργωμένο χωράφι και από τη γη φύτρωσαν άγριοι πολεμιστές, που ονομάστηκαν Σπαρτοί. Με ένα έξυπνο σχέδιο του Κάδμου αυτοί αλληλοεξοντώθηκαν και επέζησαν μόνο πέντε, οι οποίοι αποτέλεσαν τους πρώτους πολίτες της Θήβας.

 

Ζυγός (Libra)

Μια υπόθεση είναι ότι η ονομασία αυτή προέρχεται από τους Σουμέριους, οι οποίοι το 2000 π.Χ. τον ανέφεραν σαν την ισορροπία των ουρανών. Στους κλασικούς χρόνους, ο Ζυγός σηματοδοτούσε την φθινοπωρινή ισημερία, ενώ σήμερα αυτόν το ρόλο κατέχει η Παρθένος. Σε ολόκληρο το Ζωδιακό κύκλο μόνο αυτός έχει όνομα που δεν ανήκει σε ζώο και κάποιοι υποστηρίζουν ότι το όνομά του δεν είναι πολύ αρχαίο. Οι Έλληνες συνέδεαν τα άστρα του Ζυγού με αυτά που βρίσκονται στις δαγκάνες του Σκορπιού (τις λεγόμενες «χείλαι Σκορπιού») που τον ακολουθούν από την ανατολή.

Οι Ρωμαίοι, παρόλα αυτά, χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά το όνομα Ζυγός. Ο Βιργίλιος, στον Πρώτο Γεωργικό, κολακεύοντας τον Αύγουστο, παριστάνει το Σκορπιό να παραμερίζει τις δαγκάνες του, για να μπορέσει η ψυχή του Αυτοκράτορα να αναπαυθεί μετά το θάνατό του στο ζώδιο που βρισκόταν ο ήλιος κατά τη γέννησή του. Ο ζυγός σ’ αυτήν την περίπτωση θα μπορούσε να θεωρηθεί το πιο κατάλληλο σύμβολο, γι’ αυτόν που αποδίδει δικαιοσύνη στον κόσμο. Ο αστερισμός είναι δυσδιάκριτος, βρίσκεται όμως εύκολα, αφού είναι κοντά στον πολύ λαμπρό Σκορπιό. Τα λαμπρότερα άστρα του Ζυγού θυμίζουν το παρελθόν του αστερισμού. Τα αστέρια, που το καθένα βρίσκεται σε κάθε δίσκο, καλούνται Ζουμπενελγκενούμπι και Ζουμπενεσαμάλι, που σημαίνουν νότια και βόρεια δαγκάνα αντίστοιχα.

Ηρακλής (Hercules)

Ο Ηρακλής ήταν αρχαίος μυθικός ήρωας, ο σπουδαιότερος των Ελλήνων ηρώων. Γεννήθηκε στη Θήβα και ήταν γιος του Δία και της Αλκμήνης, απόγονος του Περσέα. Όταν γεννήθηκε ο Ηρακλής, η Ήρα, η γυναίκα του Δία, η οποία τον ζήλευε για τις απιστίες του, έστειλε στην κούνια του δύο φίδια, αλλά το βρέφος τα στραγγάλισε. Πήρε για γυναίκα του τη Μεγάρα, κόρη του βασιλιά της Θήβας, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά. Η Ήρα όμως τον τρέλανε, με αποτέλεσμα να σκοτώσει τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Όταν συνειδητοποίησε τι έκανε, αποφάσισε να πάει στο Μαντείο των Δελφών για να πάρει χρησμό, ώστε να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να εξαγνισθεί. Σύμφωνα με τον χρησμό, έπρεπε να υπηρετήσει για δώδεκα χρόνια τον Ευρυσθέα, βασιλιά της Τίρυνθας, και να πραγματοποιήσει τους άθλους που θα του πρόσταζε εκείνος.

Ο Ηρακλής σκότωσε το λιοντάρι της Νεμέας, τη Λερναία Ύδρα, έπιασε το γοργό ελάφι της Κερύνειας, σκότωσε τον Κάπρο του Ερύμανθου, καθάρισε τους στάβλους του Αυγεία, σκότωσε τις Στυμφαλίδες Όρνιθες, έπιασε τον άγριο ταύρο της Κρήτης, έκλεψε τα άγρια άλογα του Διομήδη, πήρε τη ζώνη της Αμαζόνας Ιππολύτης, έφερε τα βόδια του Γηρυόνη στον Ευρυσθέα, άρπαξε τα μήλα των Εσπερίδων, και τέλος έφερε τον Κέρβερο από τον Άδη.

Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Δίας τελικά τοποθέτησε τον Ηρακλή στον ουρανό σαν αστερισμό για να είναι αιώνια η δόξα του ήρωα. Ο Ηρακλής θεωρείται ακόμα ιδρυτής των Ολυμπιακών αγώνων και λατρευόταν ως θεός Δάσκαλος και προστάτης της πάλης.

 

Κόμη της Βερενίκης (Coma Berenices)

Ο αστερισμός οφείλει το όνομά του σε μια ιστορία που φτάνει ως τις μέρες μας από την πτολεμαϊκή Αίγυπτο, και συγκεκριμένα όταν στο θρόνο βρισκόταν ο Πτολεμαίος Γ’ Ευεργέτης και η σύζυγός του Βερενίκη Β’. Λίγο μετά το γάμο τους, ο Πτολεμαίος αναχώρησε από την Αίγυπτο για να υποστηρίξει την αδερφή του, που ονομαζόταν επίσης Βερενίκη, στον Τρίτο Συριακό Πόλεμο. Ο Καλλίμαχος συγκεκριμένα αναφέρει πως την άφησε στο νυφικό της κρεβάτι. Ο θρύλος λέει πως η Βερενίκη αφιέρωσε στη θεά Αφροδίτη, και συγκεκριμένα στο ναό της στο Ζεφύριο, τα πλούσια και πανέμορφα μαλλιά της, προκειμένου ο Πτολεμαίος να επιστρέψει ασφαλής. Ο φαραώ επέστρεψε πράγματι έχοντας συλλέξει μια σειρά από νίκες το 245 π.Χ., και η Βερενίκη εκπλήρωσε το τάμα της. Την άλλη μέρα όμως τα μαλλιά της είχαν εξαφανιστεί από το ναό. Ο Κόνων από τη Σάμο, ένας μαθηματικός και αστρονόμος που ζούσε στην αυλή του φαραώ, υποστήριξε πως οι θεοί τοποθέτησαν τη χαμένη κόμη ανάμεσα στα αστέρια. Ο αστερισμός αυτός φέρει ακόμη και σήμερα το όνομα «Κόμη της Βερενίκης» (Coma Berenice) ή «Πλόκαμος της Βερενίκης.

Κόραξ (Corvus)

Αντιπροσώπευε το ιερό πτηνό του θεού Απόλλωνος σε συνδυασμό με το μαντικό του χάρισμα, καθώς ο Φοίβος είχε μεταμορφωθεί σε κόρακα κατά τη Γιγαντομαχία. Σύμφωνα με τον μύθο της Κορωνίδος και της απιστίας της προς τον Απόλλωνα, όταν ο κόρακας ανέφερε στο αφεντικό του τα δυσάρεστα νέα, ο Απόλλωνας άλλαξε το χρώμα του από ασημένιο σε μαύρο. Κατά έναν άλλο μύθο, ο κόρακας στάλθηκε με ένα κύπελλο για νερό, καθυστέρησε σε μία συκιά μέχρι που τα σύκα της ωρίμασαν, και μετά επέστρεψε στον θεό με ενός νερόφιδου τα νύχια, δικαιολογούμενος ότι το φίδι υπήρξε η αιτία της καθυστερήσεώς του. Ο Απόλλων τότε τιμώρησε τον κόρακα καρφώνοντάς τον για πάντα στον ουρανό μαζί με το κύπελλο.

Οφιούχος (Ophiuchus)

Ο Οφιούχος για τους αρχαίους Έλληνες ήταν ιδιαίτερα σημαντικός. Ονοματιζόταν ως θεραπευτής και ήταν γιος του Θεού Απόλλωνα (του πνευματικού Ήλιου). Ο ίδιος συμμετείχε στην Αργοναυτική εκστρατεία και βοήθησε αρκετούς τραυματισμένους ανθρώπους. Κάποια στιγμή όμως η επιστήμη του, ξεπέρασε αυτή των απλών ανθρώπων και κατάφερε να φέρει ανθρώπους ξανά πίσω στη ζωή. Αυτό βέβαια ήταν μία ύβρις για τους Θεούς και ο Δίας τον κεραυνοβόλησε και πέθανε, έτσι ανέβηκε στους Ουρανούς και έγινε αστερισμός.

 

 

Επιμέλεια: Μπεκιαρίδου Αλεξάνδρα

Μοίρασε το νέο μαςShare on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Pin on Pinterest0Share on LinkedIn0Share on TumblrEmail this to someone